Waterbeleid is gecompliceerd. Het waterbeleid wordt immers mede vormgegeven op Europees, landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau en in samenspraak met burgers, boeren en buitenlui. HDSR kan het niet allemaal alleen, maar we hebben het in het verleden al vaker gezegd “Samen met laat onze eigen verantwoordelijkheid onverlet”. We staan voor grote opgaven in ons gebied en daarbuiten, in Nederland als geheel. We moeten verstandiger omgaan met extreem weer en onze waterkwaliteit verbeteren en dat in een land dat te maken heeft met een steeds grotere druk op de ruimte. Voor de AWP fractie betekent dit dat we niet voor de waan van de dag gaan, maar dat we ons in moeten zetten voor het verduurzamen van onze waterhuishouding. Dit heeft uiteraard implicaties voor het landgebruik. Met het Waterbeheerprogramma Stroomopwaarts uit 2022 heeft HDSR de koers voorzichtig gewend in de richting van een duurzamer waterhuishouding. De vraag kan echter gesteld worden of we nog op koers zijn. Staan alle neuzen nog wel dezelfde kant op? Houdt HDSR de juiste koers? Of moeten we scherper aan de wind gaan varen. Het antwoord hierop is niet eenduidig. We zullen kort ingaan op vier thema’s: klimaatadaptatie, natuurherstel, waterkwaliteit en financiën.
Onze Deltacommissaris Co Verdaas stelde onlangs dat Nederland 2-5 meter zeespiegelstijging aan kan, maar ook dat weersextremen het nieuwe normaal zijn. We moeten leren omgaan met zware neerslag, maar ook met schaarste en een lagere aanvoer van Rijnwater. Met het oog hierop wordt in 2026 het Deltaprogramma herzien en dit heeft gevolgen voor HDSR. Op het gebied van klimaatadaptatie doet HDSR verstandige dingen. We investeren in de KWA+ en de versterking van de Lekdijk: deze is weliswaar duur, niet altijd even handig aangepakt, maar ligt wel op schema. Maar hoe staat het met het bufferen van hoosbuien? Waar komen de inundatiegebieden? Waar gaan we prioriteren? En hoe past dit alles in het agrarisch verdienmodel? Daar horen we weinig over. Dit geldt ook voor hetbeter vasthouden van water om de verdroging te bestrijden. In hoeverre hebben wij een goed inzicht in de grondwaterbalansen, de grondwateronttrekkingen en – suppleties en de omvang van strategische drinkwatervoorraden in ons gebied? HDSR was er niet van op de hoogte dat Vrumona een nieuwe onttrekkingsvergunning van de provincie kreeg…….en dat stemt tot nadenken.
Wij hebben vertrouwen in de Deltacommissaris, maar maken ons grote zorgen over ons nieuwe Kabinet. PBL directeur Hekkert is kritisch over het regeerakkoord en wijst in de NRC op het ontbreken van goede plannen en strategieën om de leefomgeving duurzamer en toekomstbestendiger te maken. Lasten worden doorgeschoven naar de toekomst. In het regeerakkoord ontbreken de essentiële ingrediënten voor natuurherstel, een betere waterkwaliteit, meer natuur en hogere waterstanden. Voor de financiering van het NPLG en het UPLG zijn er in de toekomst geen stikstofgelden meer en dit is zorgelijk. Het UPLG is immers een belangrijk kader voor doorvoeren van integrale maatregelen in de ruimtelijke ordening en de waterhuishouding.
Wij zijn blij met de Blauwe Agenda en de inzet van HDSR op het herstel van de natuurlijk kwelstromen op de Heuvelrug. In het Veenweidegebied lijkt HDSR vol te gaan voor onderwaterdrainage. Dit is in onze ogen geen oplossing voor de lange termijn. Wij pleiten voor een lange termijn visie voor het gebied. Onderzoekers van de Wageningse en Utrechtse universiteiten hebben dergelijke visies opgesteld en die kunnen als inspiratie dienen. In de toekomst zal het in het gebied een stuk natter worden en hierop kunnen we nu al inspelen door te zoeken naar mogelijkheden voor natuurcorridors, grotere eenheden natuur om water te bufferen en natuur-inclusieve landbouw. Dit vraagt natuurlijk wel om een verandering van het agrarisch verdienmodel.
De waterkwaliteit in ons gebied is zorgwekkend. In geen van onze KRW lichamen voldoet deze. Wij vinden het college passief op dit punt. Vorige jaar hebben we twee moties ingediend die het AB heeft aangenomen, maar we krijgen over de uitvoering hiervan alleen wat hap snap informatie (over fluorantheen, zink en vogelpoep), maar geen systematische terugkoppeling. We gaan nu wachten op een rapport van de Universiteit Utrecht en een online dashboard (toys for the boys?). Deze zullen ongetwijfeld nuttig zijn, maar we weten allang waar we staan. Het is niet zinvol om hier op te wachten: wij zijn probleemeigenaar! Het gaat niet alleen en primair om gezond water voor de volgende generatie, maar ook om verstandig bestuur! Een verstandig bestuur probeert juridische procedures en boetes te voorkomen. De KRW doelen voor 2027 zijn resultaatsverplichtingen, we weten pas 24 jaar dat onze wateren een goede chemische en ecologische kwaliteit moeten hebben en Mobilisation for the Environment en de Europese Commissie gaan ons hieraan houden! College, deel met ons op korte termijn een overzicht van de KRW-lichamen, geef aan aan welke normen we nietvoldoen, wat de handelingsperspectieven zijn en welke acties er daadwerkelijk zijn ondernomen (dit had natuurlijk ook in ons jaarverslag kunnen staan….). 40% van onze KRW lichamen voldoet niet aan de fosfaatnormen. Maak gebruik van het stoppen van de derogatie en zorg voor het instellen van bemestingsvrije zones. Neem ons als AB mee in het proces en schuif geen zaken vooruit! Kijk ook waar we puntlozingen kunnen verminderen. Ga in overleg met gemeenten over riool overstorten!
We hebben op een goede zuiveringsvisie: idealiter halen alles wat we kunnen benutten uit het afvalwater en sluiten we – net als in Singapore – de drinkwaterkringloop. Zover zijn we nog niet, maar wij zijn blij met de stappen die zijn gezet met het terugwinnen van cellulose en kaumera. Goed dat we dit doen en dat we onze kennis delen in bestaande communities of practice. Omgekeerd kunnen we ook van andere waterschappen leren welke stappen we kunnen doen op het gebied van circulariteit. We denken bijvoorbeeld aan het beter benutten van aqua-thermische energie (TEO en TEA).
HDSR heeft gelukkig een gezonde financiële basis en er is de komende jaren nog ruimte (2%) voor nieuw beleid. Dit gaat wel gepaard met het afbouwen van onze egalisatie reserves. Aangezien deze niet oneindig zijn, vraagt dit om een kritische reflectie van op onze uitgaven en inkomsten. Het is noodzakelijk om nut en noodzaak van uitgaven en belastinginkomsten goed af te blijven wegen. Uitgangspunt hierbij moet echter wel zijn dat het investeren in duurzaamheid op korte termijn geld kost, maar zich op lange termijn uitbetaalt.
We komen tot een afronding. Gemiddeld genomen hebben Nederlanders meer verleden dan toekomst. De gemiddelde leeftijd in ons land is 42,4 jaar en de gemiddelde levensverwachting 81,6 jaar. Ons land vergrijst, maar dat betekent niet dat we zaken vooruit kunnen schuiven en de rekening bij de jongeren kunnen neerleggen. Wij zijn aan zet om ons watersysteem duurzaam te maken en dit vraagt om een lange termijn beleid en een vaste koers.
In onze vorige Algemene Beschouwingen verwezen we naar Bob Dylan (The times they are a changing) en kregen we in een reactie van de fractie een citaat van Neil Young (Old man look at yourself) terug. Ze hadden een punt. De tijd van oude citaten is voorbij, de jeugd heeft de toekomst, daarom tot besluit een citaat van rapper Snelle uit het nummer Vaarwater.
“Ze liggen op de loer in m’n vaarwater
‘K Heb m’n handen aan het roer en de wind in m’n rug
Ze willen m’n gevoel en m’n snaar raken
Maar we liggen op koers en je vindt me niet terug”
We hebben in het huidige politieke klimaat de wind zeker niet altijd in de rug en we liggen ook niet altijd op koers. Wij roepen het college dan ook op om de zeilen te reven en wat scherper aan de wind te varen. Wij zullen de koers van het college kritisch, maar constructief blijven volgen.
Houten, 10 juli 2024
Susan Spieksma
Jorik Chen
Carel Dieperink
