16 september 2026 – De koning leest voor,
het kabinet droomt verder in de illusie dat de burger zich in slaap laat sussen.
Koning Willem-Alexander las op Prinsjesdag 2026 bijna drieduizend woorden voor die door het kabinet waren geschreven. Een waslijst van problemen die de overheid jarenlang heeft laten groeien en nu presenteert als nieuwe uitdagingen.
De democratie moet worden beschermd, zei de koning. Politiek en overheid moeten het vertrouwen van de burger terugwinnen. Een opmerkelijke opdracht, want nergens stond wie dat vertrouwen heeft verspeeld. Geen analyse over de falende burgerparticipatie, die is immers afgevinkt. De burger moet redelijker worden, de politiek moet samenwerken en iedereen moet soms buigen voor de mening van een ander (lees: ten gunste van bestuurders die dingen er door willen drukken waarvoor geen draagvlak bestaat). Alleen de overheid zelf hoeft kennelijk niet te buigen voor eigen mislukkingen.
En geen woord over dat democratie staat of valt met effectieve tegenmacht en daadwerkelijke invloed van de burger.
Het minderheidskabinet-Jetten noemt zijn afhankelijkheid van de oppositie de noodzaak tot “brede samenwerking”. Alsof een lekke roeiboot ineens een plezierjacht wordt wanneer iedereen verplicht moet mee peddelen. Die politieke realiteit wordt in de Troonrede verkocht als nationale eensgezindheid.
De woningnood is acuut. Daarom komt er een actieplan met vijftig acties. Niet vijftigduizend woningen, maar vijftig acties. Nederland is het enige land waar een tekort aan bakstenen wordt bestreden met papier.
Zoals ook de papieren plannen tegen wateroverlast in het Geuldal. Ondertussen worden de 600 miljoen die sinds 2022 op de plank liggen om herhaling van de ramp van 2021 te voorkomen uitgegeven aan het in stand houden van een papieren werkelijkheid. Tunnelbouwers lijken te azen op de opdracht voor een tunnel onder Valkenburg waarin experts grote verzwegen risico’s zien vanwege de kwetsbare bodemstructuur. Bouwplannen in risicogebieden als het stroomgebied van de Geul in Valkenburg en het door grondwater geplaagde Plan Meerstraat in Bunde worden doorgedrukt.
Ook de stikstofimpasse wordt doorbroken. Industrie, verkeer en landbouw moeten allemaal bijdragen, maar de “directe pijn” wordt alvast bij boerengezinnen bezorgd. Zij krijgen duidelijkheid, zo belooft het kabinet. In Den Haag betekent dat meestal dat u binnenkort precies weet hoeveel onzekerheid u nog verder te wachten staat.
De asielinstroom moet omlaag, de opvang moet op orde en uitgeprocedeerde asielzoekers moeten worden uitgezet. Krachtige taal, onmiddellijk gevolgd door de mededeling dat resultaten slechts stap voor stap zichtbaar worden. Eerst de belofte, daarna de ingebouwde ontsnappingsroute. Besturen is vooruitzien; falen is tegenwoordig vooruit verklaren met disclaimers.
Voor defensie komt flink meer geld. Bij zorg en sociale zekerheid spreekt het kabinet liever over preventie, betaalbaarheid en eigen verantwoordelijkheid. De bescherming van landsgrenzen wordt collectief betaald. Wie ziek of werkloos raakt, krijgt alvast een cursus zelfredzaamheid.
De verdediging tegen wateroverlast wordt door de regering verder ondermijnd door de verlaging van de veiligheidsnormen (zoals in Limburg voor de dijken en tegen hevige regenval) geen halt toe te roepen.
Zelfs de bureaucratie wordt aangepakt. Daarvoor komt ieder jaar een nieuwe Vereenvoudigingswet. De overheid gaat dus met nieuwe regelgeving regelen dat er minder regelgeving komt. Een pyromaan die een afdeling brandpreventie opent had het niet overtuigender kunnen bedenken.
“Niet alles kan tegelijk”, luidde de eerlijkste zin van de troonrede. Wie precies moet wachten, meer moet betalen of iets moet inleveren, werd niet verteld. Daarvoor bestaan begrotingsbijlagen, koopkrachtplaatjes en later te ontdekken tegenvallers.
De koning las voor. Het kabinet droomde verder. De burger mag straks wakker worden met de rekening op het nachtkastje, mocht zijn kelder of zijn huis nog niet ondergelopen zijn.
Nico Broekema, vrz Platform Stroomgebiedsplan Geul
