11 maart 2023 – We moeten een nieuwe balans vinden tussen wateroverlast en watertekort, dat betekent water vasthouden, infiltreren maar ook accepteren. Daarbij zijn integraal en lokaal de sleutelwoorden: ruimtelijke inrichting met water en bodem als sturend principe. Boven en onder de grond, in de stad en in het buitengebied.
We mogen dit niet doorschuiven naar toekomstige generaties. Door nu te investeren in wateropgaven voorkomen we faalkosten. De concrete vraag is dus niet óf, maar wanneer: betalen we op voorhand voor robuuste investeringen in het watersysteem? Of betalen we achteraf extreme bedragen voor ramp bestrijding? Dit heeft men moeten ervaren na de overstromingen in België en Duitsland in de zomer van 2021.
Het is daarom essentieel dat er kortetermijnmaatregelen genomen worden. Maar het is daarnaast ook noodzakelijk om maatregelen voor middellange- en lange termijn vorm te geven. En belangrijk: dit proces dient per direct ingezet te worden vanwege de doorlooptijd van procedures voordat deze maatregelen concreet zijn en uitgevoerd kunnen worden.
Timing is essentieel: voor structurele middellange- en langetermijn maatregelen dient er interregionaal samengewerkt te worden met betrekking tot watersysteem, bodembeheer en landschappelijke inrichting. Tevens dient er een plan opgesteld te worden analoog aan een stroomgebied visie. Er zijn in Nederland voorbeelden van dit soort plannen, maar ook interregionaal:
Als men deze strategie niet hanteert, dan blijft het op (middel)lange-termijn bij symptoombestrijding dan wel sub-optimale maatregelen, en krijgen we de klimatologische gevolg-boemerang nóg harder terug.
Technische- en procesmatige maatregelen zijn noodzakelijk op korte termijn. Maar als men een structurele oplossing wil creëren over 10-15 jaar dan zal er een interregionaal spoor dienen te worden belopen. Door bronmaatregelen te nemen, in plaats van op de huidige voet van symptoombestrijding verder te gaan, kunnen we dit op een structurele manier aanpakken.
Met een stroomgebied visie op basis van interregionale samenwerking zou men de daad bij het woord kunnen voegen. Hier wordt ook op gehint in de Kamerbrief Water en Bodem sturend d.d. 25-11-2022 van minister Mark Harbers en staatssecretaris Vivianne Heijnen.
Er dient kortom een spoor van een structurele oplossing bewandeld te worden. Het is ook een kans voor meer interregionaal draagvlak, samenwerking en verbinding. In alle opzichten: zowel thematisch als bestuurlijk.
Ook de Beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater pleit in hun eindadvies Voorkomen kan niet, voorbereiden wel, allemaal aan de slag – voor een grensoverschrijdende gebiedsvisie en samenwerking.
Op basis van stress-testen en rapid assessments kunnen onder meer ook (no-regret) maatregelen voorgesteld worden die op de korte termijn relatief eenvoudig uit te voeren zijn. Een ander advies is te investeren in internationale samenwerking om specifiek van de Geul een living-lab te maken: een pragmatisch samenwerking en het delen van kennis over maatregelen die zich al in de praktijk hebben bewezen zijn hierbij essentieel.
Niet eindeloos denken en praten, maar gewoon beginnen. Alleen door te doen krijg je inzicht in wat werkt, en wat niet. Meer uitvoeringskracht dus: meters maken en monitoren.
En bij elke euro die we uitgeven moeten we ons afvragen of de oplossing voldoende klimaatbestendig is.
Er is een keur aan experts beschikbaar, die in breed perspectief, stad en landschap slim kunnen inrichten: waterproof-cities, duurzaam bodembeheer, klimaatbestendig bouwen, verhogen van biodiversiteit, transformatie van buitengebied, natuur-inclusieve landbouw en nieuwe natuur. Kortom: integratie van de thema’s is de oplossing voor de langere termijn.
In Zuid-Limburg dient er een interregionaal gedragen stroomgebied visie opgesteld te worden om een structurele oplossing te bieden voor de klimaatgerelateerde risico’s. Dit dient tevens bestuurlijk onderschreven te worden op provinciaal- en waterschaps niveau. En dient te voorzien in concrete grensoverschrijdende bovenstroomse maatregelen in het stroomgebied van Maas en Geul.
Noot: feit is, dat gezien de impact van de overstroming van juli 2021, in Duitsland en België het momentum momenteel ook hoog en urgent is. Dit is eens te meer een kans om dit spoor direct en concreet in te zetten. Dit zijn we ook verplicht om ook onze volgende generaties te beschermen tegen overstroming- en droogte-risico, en verbetering van bodem en (grond)waterkwaliteit.
Falco Thijssen
Kandidaat AWP
Watersysteemadviseur
