Nederland krijgt een nieuwe ‘nota Ruimte’. Aan de nieuwe Omgevingsvisie, zoals het document officieel heet, is vijf jaar lang door acht ministeries gewerkt. Het resultaat: ruim vierhonderd pagina’s aan plannen, gedetailleerde kaarten en stroomschema’s. Waar wel en waar niet te bouwen? Hoe moeten industrie, natuur, landbouw en woonwijken zich tot elkaar verhouden? Stikstofbemiddelaar Johan Remkes zei het al eens: niet alles kan overal. De ruimte in Nederland is schaars en de uitdagingen zijn groot. Tot 2050 komen er naar verwachting 2 miljoen mensen bij en door extreem weer is niet elke plek nog geschikt voor woningbouw.
Na het ruimtelijke ordeningsbeleid lange tijd aan provincies te hebben gelaten, neemt het kabinet weer een sturende rol. Met de Nota Ruimte, die minister Elanor Boekholt-O’Sullivan (Ruimtelijke Ordening, D66) maandag aan de Tweede Kamer voorlegt, ligt voor de herinrichting van Nederland tot 2050 een bouwtekening klaar – die zelfs tot aan 2100 kijkt.

Water en Bodem Sturend – NRC 16 nov 2026
De komende decennia staat ‘water en bodem sturend’ opnieuw bovenaan staat als uitgangspunt bij woningbouw en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Er wordt niet langer gebouwd in uiterwaarden. Ziekenhuizen en andere noodzakelijke voorzieningen komen alleen nog op plekken die minder kwetsbaar zijn voor overstroming of bodemdaling – een gevolg van aanhoudende droogte.
Mona Keijzer, namens de BBB de verantwoordelijk minister in het kabinet-Schoof, zag in de gevolgen van klimaatverandering vooral een beperking voor nieuwbouw. Zij verving ‘water en bodem sturend’ door ‘rekening houden met water en bodem’. De waterschappen vonden ‘rekening houden met water en bodem’ te vrijblijvend en vreesden dat gemeenten toch woningbouw zouden toestaan op plekken met een hoger risico op overstromingen of verzakkingen. Nu onder minister Boekholt is het uitgangspunt ‘water en bodem sturend’ terug van weggeweest.
Van oudsher was Nederland kampioen in het wegpompen van regenwater richting de Noordzee. Maar, zo schrijft het kabinet, om beter bestand te worden tegen periodes met extreem weer moet dat anders. Zoetwater moet veel beter en veel langer worden vastgehouden voor droge tijden, en de ‘sponswerking’ van de bodem moet veel meer benut. In stedelijke gebieden of ook buiten de steden kunnen bassins worden aangelegd die water opslaan bij grote regenval. Het Rijk gaat dit niet allemaal zelf doen, maar ondersteunt boeren, waterschappen en provincies om hier oplossingen voor te vinden.
„Klimaatverandering en extremer weer noodzaken tot aanpassing”, zo staat in de Nota. Het kan dus gebeuren dat de zeekleipolders in de Zuidwestelijke Delta (Zeeland, Noord-Brabant) niet meer van voldoende zoetwater worden voorzien, waardoor verzilting optreedt. Akkerbouwers zullen zich daar dan moeten toeleggen op gewassen die beter op zilte grond groeien. In de regio rond Den Haag was er de afgelopen zomer voor het eerst een algeheel onttrekkingsverbod van slootwater. Het kabinet waarschuwt dat in de toekomst niet meer aan de watervraag van de landbouw kan worden voorzien via het landelijke netwerk van rivieren en kanalen.
Om Europese natuur-, water- en klimaatdoelstellingen te halen, komen er zones rondom kwetsbare natuurgebieden waar minder stikstof mag worden uitgestoten en de waterkwaliteit verbeterd wordt. In kwetsbare veenweidegebieden zal het grondwaterpeil omhoog gaan naar 20 tot 40 centimeter onder het maaiveld. Voor akkerbouwers, wiens zware machines daardoor wegzakken en die belang hebben bij een stuurbaar waterpeil, is dit een gevoelig punt.
“Het is goed dat deze belangrijke uitgangspunten voor beter watermanagement nu worden vastgelegd door de Tweede Kamer. Ook goed dar niemand meer twijfelt aan ‘Water en Bodem Sturend’ als basisprincipe in de ruimtelijke ontwikkeling van bijvoorbeeld woningbouwlocaties’, zegt Fokke van Zeijl, landelijk voorzitter van de AWP voor water, klimaat en natuur.
‘Droge voeten, schoon water en veilige dijken zijn voor links en rechts in de politiek belangrijk. De AWP is onafhankelijk van de landelijke partijpolitiek. Onze focus ligt op water, klimaat en natuur. Want klimaatverandering wacht niet op ons. Denk aan hoosbuien in de stad en de verdroging van onze bossen. Dat moet beter en deze Omgevingsvisie biedt daar duidelijke handvatten voor. Maar: papier is geduldig, het beleid moet nu in de gemeenten en waterschappen tot concreet uitgevoerde Maatregelen leiden”.
AWP voor water, klimaat en natuur