TIEL – Wie op dit moment aan zijn kinderen vertelt hoe de evacuatie in 1995 verliep ziet soms verbaasde gezichten. De mobiele telefoon was nog niet ingeburgerd, het nieuws kwam via de radio en tv de huiskamers binnen en toen het echt dringend werd, was het de vrijwillige brandweer die de rol van postbode op zich nam. Een tijd om bij stil te staan, want het is letterlijk een keerpunt in de nabije geschiedenis gebleken.
door Neeltje van Triest
Het Waterschap van nu bestond toen uit diverse kleinere Polderdistricten. Ieder district onderhield de dijken van de eigen gebieden. Een nieuwe ronde dijkverzwaring zat in de pen en overal werden hoorzittingen gehouden. Er moesten een aantal karakteristieke woningen voor deze dijkverzwaringen wijken en dat wilden de Rivierenlanders niet. Hiermee zou teveel zichtbare geschiedenis verdwijnen en daar moest zuinig mee omgesprongen worden.
Ook in Ochten werd een half jaar voor de evacuatie zo’n bijeenkomst gehouden. Volksschrijver Hannes waarschuwde tijdens deze bijeenkomst de beleidsmakers dat ze bij hoogwater maar eens extra in Ochten moesten gaan kijken. Daar was de dijk na de oorlog met het puin van alle stukgeschoten woningen uit Ochten gedicht en daar begon het iedere hoogwatergolf meer door te sijpelen. Ook zouden scheuren in het wegdek op de dijk zichtbaar zijn. Er werd een beetje gegniffeld.
Toen in januari 1995 het water in de Waal hoogtepunt na hoogtepunt bereikte, kwam inderdaad de dijk in Ochten als probleemgebied naar voren. Maar het Land van Maas en Waal lag veel lager, waardoor de eerste evacuatieplannen toch dit gebied omvatte. De boeren kregen een seintje dat ze zich moesten voorbereiden op een eventuele uittocht. Voor de burgers werd dit nieuws stil gehouden om de rust te bewaren.
Toen de evacuatieplannen voor het Land van Maas en Waal eenmaal bekend werden gemaakt, vervoerde menigeen zijn spullen naar de Betuwe. Daar zou het wel veiliger zijn. Totdat de dijk in Ochten steeds meer problemen begon te tonen en binnen no-time dit stukje Betuwe op de vlucht sloeg. Weg voordat de dijk zou doorbreken en zoeken naar een veilig onderkomen.
Voor de evacuatie uit raakten de telefoonlijnen overbelast, alles wat rijden kon ging mee. Uit alle hoeken en gaten kwamen aanhangers en karretjes vandaan. De politie kneep een oogje dicht, die had wel andere zaken aan zijn hoofd. Veel huisraad werd op zolder gezet, waarvan later bleek dat bij een eventuele overstroming dit geen enkel nut zou hebben. Een grote uittocht was een feit. Wegen verstopten, omdat het Rivierengebied maar enkele overgangen kende. De veerponten waren uit de vaart, het was dringen voor bruggen en op snelwegen.
Omdat met name het gebied rond Ochten op stel en sprong leeg moest, raakten familieleden elkaar kwijt. Het was niet makkelijk om iedereen op te sporen. Na terugkomst bleek de evacuatie nog lange tijd een van de meest favoriete onderwerpen tijdens verjaardagen en bijeenkomsten.
Direct nadat de eerste terugkeerders zich meldden, startten allerlei dijkverzwaringsplannen. Er kwam extra geld en vele onderzoeken en vele projecten volgden om herhaling te voorkomen. Meer wateropvang in het gebied door het realiseren van bredere en diepere watergangen. Meer doorstroming voor de rivieren, het verbod om in de uiterwaarden te bouwen en vooral alom stevige dijken. Oud-burgemeester Zomerdijk van Ochten liet te pas en te onpas weten ,,Iedere ketting is net zo sterk als zijn zwakste schakel”. Hij werd met die woorden en daadkrachtig optreden tijdens de crisis het boegbeeld van Hollands vertrouwen in onze waterkering. Zijn optreden op de wankele Ochtense dijk in een nimmer aflatende strijd tegen het water werd overal ter wereld geprezen. Ochten was even het middelpunt van de geschiedenis en Zomerdijk de regisseur van de algemene beeldvorming.
