De overstromingen van 1993 en 1995 in Limburg en de bijna watersnoodramp van januari 1995 in Gelderland hebben de overheid wakker geschud. Ruim drie miljard euro is er al geïnvesteerd in veiligheidsmaatregelen. En de komende dertig jaar staan weer ingrijpende maatregelen op stapel in het kader van het nationaal Deltaprogramma. Geraamde kosten: 20 miljard. Indrukwekkend. Toch kun je de overheid moeilijk echt daadkrachtig en resoluut noemen als het gaat om het beteugelen van de overstromingsrisico’s, schrijf ik in mijn boek ‘De strijd die nooit ophoudt’ over de bijna watersnood in 1995 en de waterbeveiliging sindsdien.
Alleen als het water in duizenden woningen staat, of een deel van Gelderland en Utrecht net door het oog van de naald is gekropen, roepen bestuurders en politici dat er snel en voortvarend moet worden opgetreden. Na 1995 leidde dat bijvoorbeeld ook tot de afkondiging van noodwetten. Daarmee konden snel nieuwe dijken worden aangelegd en bestaande kades worden verhoogd. Grondeigenaren hadden niet de mogelijkheid om eindeloos te procederen tegen eventuele onteigening. Honderden kilometers nieuwe, versterkte en verhoogde dijken konden razendsnel gestalte krijgen.
De daadkracht van de overheid voor een snelle en soepele rivierbeveiliging loopt parallel met de emoties van de bevolking, het waterpeil en de waan van de dag. Zodra de rivieren zich weer even koest houden, verdwijnt de sense of urgency. Volgt er studie op studie, komen er maar moeizaam budgetten los en haalt het stroperige systeem van wetten en procedures als een handrem alle vaart uit de voortgang.
Een beleid met grote risico’s. De geloofwaardigheid van- en het vertrouwen in de overheid is elk hoogwaterseizoen weer in het geding. Als een van de komende jaren toch de dag komt dat de overstromingcapaciteit van Limburg te gering is, de Rijn het weer op haar heupen krijgt en het water in Gelderland alsnog over de dijken gaat, heeft de overheid heel wat uit te leggen. Kunnen ministers en provinciebestuurders zich niet verschuilen achter ‘we wisten het niet’. Het verwijt zal dan keihard klinken: “er is teveel tijd verknoeid’’ met plannenmakerij en studies. Ik zie dan aan de horizon weer een volgende parlementaire enquete opdoemen.
Er is wat mij betreft nog een heldere conclusie te trekken over die twintig jaar na de mega-evacuatie in Gelderland. Het vrijwel stelselmatig negeren van de bevolking bij de voorbereiding en uitvoering van de plannen voor veiliger rivieren. Hoogwaterbescherming is een onderwerp waar Rijkswaterstaat en de Waterschappen de regie voeren. Ondersteund door een heel legioen van waterspecialisten en adviesbureaus. Want de dreigende houding van de rivieren heeft de afgelopen twee decennia ook voor een hoogwaterindustrie gezorgd. Die verdient een aardige boterham. De voorbereiding van ingrepen aan de rivieren kost telkens tientallen miljoenen.
De bevolking wordt nog steeds niet echt mee aan de hand genomen op weg naar de uitvoering. Oh ja, er zijn infoavonden en het regent nieuwsbrieven en brochures. Maar uiteindelijk worden de inwoners, zonder echt te kunnen meepraten, alleen geconfronteerd met eindplannen en dan als lastig neergezet als ze met alternatieven of protesten komen.
Wellicht is dat wel een van de belangrijkste oorzaken waarom het bewustzijn onder de bevolking over het latente risico van nieuwe overstromingen zo minimaal is. De inwoners worden op afstand gehouden, begrijpen het niet meer en halen hun schouders op. Het is de vraag of je met leuke apps en nl alert wel bewustzijn en betrokkenheid realiseert. Daarvoor is meer nodig. Structureel het gesprek aangaan met de mensen nabij de rivieroevers. En wellicht ook meer luisteren naar de levenswijsheden die ze in petto hebben als ervaringsdeskundigen. De tientallen mensen die ik samen met co-auteur Peet Adams heb gesproken, willen niets liever. Het zou ook slim zijn, want pas als je weet wat er aan de hand is, kunnen burgers zich bij deze discussie betrokken voelen.
Pas dan hebben de miljardeninvesteringen die de komende decennia op stapel staan ook echt effect. Want hoogwaterbeveiliging gaat niet alleen over risicopercentages, kruinhoogtes van de dijken, meerlaagse veiligheid en de vraag wie het mandaat heeft in de veiligheidsregio’s. Hoogwaterbeveiliging gaat uiteindelijk om mensen.
